Japońscy chirurdzy sprawdzili, czy krótkie filmy edukacyjne obejrzane przed wizytą pomogą pacjentom z rakiem żołądka lepiej zrozumieć planowany zabieg. W badaniu z udziałem 60 osób rozmowa z lekarzem trwała średnio o około 40 proc. krócej, a żaden pacjent, który wcześniej obejrzał film, nie miał po konsultacji dużych wątpliwości co do decyzji.

Na czym polegało badanie

Zespół z Uniwersytetu Zdrowia Fujita w Japonii, we współpracy z firmą Contrea, zbadał pacjentów zakwalifikowanych do gastrektomii, czyli operacji usunięcia żołądka lub jego części. Chorych losowo podzielono na dwie grupy. Pierwsza obejrzała filmy przed rozmową z chirurgiem, druga – dopiero po niej. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „World Journal of Gastrointestinal Surgery”.

Materiały dostępne były przez internet, w krótkich fragmentach o łącznej długości około 30 minut. Animacje, ilustracje i napisy tłumaczyły m.in. przebieg operacji, możliwe powikłania, powrót do zdrowia i metody rekonstrukcji przewodu pokarmowego. Chirurdzy dobierali moduły do konkretnego zabiegu, dzięki czemu przekaz był ustandaryzowany, a jednocześnie dopasowany do pacjenta.

Co pokazały wyniki

Rozmowy w grupie, która oglądała film wcześniej, trwały średnio 22,4 minuty. W grupie standardowej było to 35,9 minuty. Głównym wskaźnikiem był tzw. konflikt decyzyjny, czyli poczucie niepewności przy wyborze leczenia. Po konsultacji wynosił on średnio 13,5 punktu w grupie z wcześniejszym filmem i 20,5 punktu w grupie standardowej. Różnica nie osiągnęła jednak istotności statystycznej (P = 0,056). W obu grupach niepewność malała po obejrzeniu filmu i rozmowie z lekarzem.

Istotną różnicę zaobserwowano w innym miejscu: w grupie z filmem przed wizytą nikt nie miał po konsultacji wysokiego konfliktu decyzyjnego, podczas gdy w grupie standardowej dotyczyło to 20 proc. pacjentów. Autorzy sądzą, że kolejność może mieć znaczenie – zapoznanie się z informacjami przed rozmową może zapobiegać silnemu poczuciu niepewności.

• Czas rozmowy: 22,4 min wobec 35,9 min.
• Średni wynik konfliktu decyzyjnego: 13,5 wobec 20,5 pkt (bez istotności statystycznej).
• Wysoki konflikt decyzyjny: 0 proc. wobec 20 proc.

Film nie zastąpi lekarza

Badacze podkreślają, że nagrania nie mają zastępować rozmowy z lekarzem. Są jednokierunkowe, więc nie odpowiedzą na osobiste pytania. „Pacjenci mogą obejrzeć filmy w domu, wrócić do trudnych fragmentów i pokazać je rodzinie przed wizytą” – powiedział Kazumitsu Suzuki, kierujący badaniem. Dzięki temu czas u lekarza można przeznaczyć na pytania i obawy, a nie na samo przekazywanie podstawowych informacji.

Autorzy zaznaczają, że potrzebne są większe badania, które potwierdzą te efekty. W przyszłości cyfrowe narzędzia, być może także z wykorzystaniem sztucznej inteligencji, mogłyby dostarczać bardziej spersonalizowanych treści i rozpoznawać pytania pacjentów jeszcze przed wizytą.

Co to oznacza w Polsce

Przed zabiegiem operacyjnym polski pacjent podpisuje świadomą zgodę, a lekarz ma obowiązek wyjaśnić mu istotę zabiegu, ryzyko i możliwe alternatywy. W praktyce, przy ograniczonym czasie wizyt, bywa to dla obu stron trudne. Badanie z Japonii sugeruje, że materiały wideo mogłyby być dodatkiem do rozmowy, nie jej zamiennikiem.

Warto pamiętać, że to niewielka próba, obejmująca jeden rodzaj operacji w jednym kraju. Nie ma informacji, by podobne rozwiązanie było w Polsce standardem. Pacjenci już dziś mogą jednak przygotować się do konsultacji, spisując pytania i omawiając je z bliskimi, a w razie wątpliwości prosić lekarza o dodatkowe wyjaśnienia.

Źródło: Medical Xpress – „Video-assisted informed consent helps reduce decisional conflict in cancer patients”